Τύφλωσον κύριε τον λαόν σου

"Κατά το 1820 έτος, πατριαρχεύοντος μεν του Γρηγορίου, διεμηνεύοντος δε του Ιωάννου Καλλιμάχη, ηγεμονεύοντος δε του μεν Μιχαήλ Σούτζου εν Μολδαυΐα, του δε Αλεξάνδρου Σούτζου εν Βλαχία, ο Σιναΐτης Ιλαρίων έδωκε γνώμην να τιμωρηθώσι με θάνατον πέντε έξ σπουδασταί και ηπείλησε να φέρη τον Κοραήν σιδηροδέσμιον". Το σατιρικό αυτό κείμενο του 1820, απόσπασμα από ανέκδοτη επιστολή του Νικολάου Σάββα Πίκκολου, η οποία παρουσιάζεται στις επόμενες σελίδες, αποδίδει καλά, με τον τρόπο του, τις εκρηκτικές εντάσεις και τις ρήξεις που γνώρισε η ελληνική πνευματική κοινωνία στα τρία χρόνια που προηγήθηκαν από την επανάσταση του 1821. Από την άποψη αυτή αποτελεί και καλό δείκτη για τη βιαιότητα με την οποία εκτυλίχθηκε αλλά και βιώθηκε, από τους ενδιαφερομένους, η σημαντικότερη ιδεολογική κρίση του ελληνισμού στον αιώνα των Φώτων, όταν, στα χρόνια 1819 - 1821, το κίνημα του Διαφωτισμού, μέσα σε μια πολλαπλά δυσμενή συγκυρία, έδινε και έχανε, χωρίς να υποστέλλει τις σημαίες του, τη μεγάλη μάχη που είχαν επιβάλει οι συνασπισμένοι, αυτή τη φορά, αντίπαλοί του.