Πηγαί της βυζαντινής ιστορίας

Η έρευνα του παρελθόντος προϋποθέτει γνώσιν των πηγών του. Η γνώσις αυτή αποτελεί τον απαραίτητον εξοπλισμόν κάθε ερευνητού που θέλει ν' ασχοληθή με ωρισμένην εποχήν, επί πλέον δε χρησιμεύει, λαμβανομένης υπ' όψιν της ιδιοτυπίας των πηγών κάθε ιστορικής περιόδου, ως η ειδοποιός διαφορά η μεταβάλλουσα τον ερευνητήν του παρελθόντος εις ιστορικόν μιας συγκεκριμένης εποχής και καθιστώσα τούτον ειδικόν εις την εποχήν αυτήν και την προβληματικήν της. Είναι προφανές κατά ταύτα ότι η έρευνα της βυζαντινής περιόδου της εθνικής μας ιστορίας προϋποθέτει καλήν γνώσιν των πηγών της περιόδου ταύτης. Προτού όμως ομιλήσωμεν περί των πηγών της βυζαντινής ιστορίας, πρέπει να διευκρινήσωμεν τι εννοούμεν με τον όρον "ιστορικαί πηγαί". Ιστορικάς πηγάς λέγοντες εννοούμεν το παντός είδους υλικόν, εκ του οποίου πηγάζουν (διό και "πηγαί") αι περί του παρελθόντος γνώσεις μας. Εκ του ορισμού τούτου συνάγεται ότι ως ιστορικάς πηγάς πρέπει να θεωρήσωμεν κάθε είδους μαρτυρίας περί του παρελθόντος, είτε εκ κειμένων προέρχονται αύται είτε εξ αντικειμένων-καταλοίπων των παρωχημένων εποχών είτε εξ ιχνών ιστορικών συμβάντων και γεγονότων (ως π.χ. τα τοπωνύμια). Το πλήθος όμως και η διαφορετική φύσις των ποικιλοτρόπων τούτων μαρτυριών μας υποχρεώνει να τας ταξινομήσωμεν, δια να επιτύχωμεν την καλυτέραν εποπτείαν του. Δεν θ' ασχοληθώμεν βεβαίως ενταύθα με τους πολλούς προταθέντας τρόπους ταξινομήσεως των ιστορικών πηγών, αλλά θ' ακολουθήσωμεν εις την παρούσαν εργασίαν, η οποία σκοπόν έχει να μας διευκολύνη εις την γνώσιν των πηγών της βυζαντινής ιστορίας ειδικώς, ταξινόμησιν σύμφωνον προς το είδος των πηγών τούτων.